«حماسه ایران» سروده شهریار، بازخوانی پیوند تمدنی ایران پیش و پس از اسلام است؛ قصیدهای حماسی که فراتر از ستایش گذشته، متضمن دعوتی آشکار برای بازیابی مجد و اقتدار علمی کشور است.
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب؛ طاهره طهرانی: سرودههای میهنی در ادب معاصر فارسی همواره آینهدار دغدغههای تمدنی، تاریخی و سرنوشت جمعی ایرانیان بودهاند. در این میان، منظومه موسوم به «حماسه ایران» اثر محمدحسین بهجت تبریزی (شهریار)، از نمونههای شاخصی است که در آن، شاعر فراتر از مرثیهسرایی برای روزگار ازدسترفته، چشماندازی کنشگرانه و هویتبخش را در برابر مخاطب میگشاید؛ سرودهای که خطابه بنیادین آن بازیابی مجد تاریخی و تکیه بر توان درونی ایران است.
منظومه تمدنی در کلام شهریار
این سروده فاخر که روایتی جامع از چهرهها، مفاخر علمی و ارکان هویت ملی به شمار میرود، از صریحترین سرودههای میهنی شهریار است و در آن از تمدن، فرهنگ، تاریخ و فداکاری ایرانیان سخن میگوید:
سالها مشعل ما پیشروِ دنیا بود
چشم دنیا همه روشن به چراغ ما بود
درج دارو همه در حکم حکیم رازی
برج حکمت همه با بوعلیِ سینا بود
قرنها مکتبِ قانون و شفای سینا
با حکیمان جهان مشق خطی خوانا بود
عطر عرفان همه با نسخه شعر عطار
اوج فکرت همه با مثنویِ مُلّا بود
داستانهای حماسی بسرود و بهسزا
خاص فردوسی و آن همت بیهمتا بود
کلکِ سَحّار نظامی به نگارینتذهیب
کلکِ مشّاطهطبعی که عروسآرا بود
پند سعدی کلمات ملکالعرش علا
غزل خواجه سرود ملأ اعلا بود
عاشقی پیشه کن ای دل که به دستان گویند
وامقی بود که دلباخته عذرا بود
گر سخن از صفت قهر و غرور ملی است
کاوه ماست که بر قاف قرون عنقا بود
تاج تاریخ جهان کوروش هخامنشی است
کز قماش و منشی محتشم و والا بود
عدل کسرا چه همایی است همایونسایه
که نه بر صحنه تاریخ چنین سیما بود
شاه شطرنج فتوحات، همانا نادر
کز سلحشوری و لشکرشکنی غوغا بود
شمع در پرده فانوس به پروا سوزد
ناز پروانه که بی پرده و بی پروا بود
آنچه شاهولی و صوفیِ صافیمشرب
به صفای تو که دردانه این دریا بود
هر گلی کز چمن باغ جنان آبی خورد
نازپرورده این خاک عبیرآسا بود
بس توحش که در او شد به تمدن تبدیل
آمدن یرغو و رفتن یسق و یاسا بود
خاتم گمشده را باز بجو ای ایران!
که بدان حلقه جهان زیر نگین ما بود
شهریار! از تو نوای نی و ناقوس خوش است
این غزل را نسب از کوس بلندآوا بود
پیوستگی تاریخ؛ از کوروش تا بوعلی و حافظ
وجه تمایز بنیادین «حماسه ایران» در هندسه فکری شاعر، نفی نگاههای گزینشی و تکبعدی به شناسنامه تاریخی سرزمین است. شهریار در این سروده، اضلاع هویتی ایران را در یک پیوستار فرهنگی تعریف میکند، ایران باستان و حماسی را با بازنمایی نمادهای دادگری، مقاومت و اقتدار در نامهایی چون کاوه، کوروش، خسرو انوشیروان و سپس نادرشاه؛ ایران عصر اسلامی و میراث معنوی آن را با یادکرد قلههای عقلانیت، طبابت، عرفان و زبان فارسی نظیر زکریای رازی، ابنسینا، فردوسی، عطار، مولانا، نظامی، سعدی و حافظ؛ ایران فردا را با جغرافیایی که نباید در حصار حسرت گذشته بماند، بلکه باید جایگاه اصیل و تمدنساز خویش را تجدید کند.
از این حیث، رویکرد شهریار نه باستانگرایی افراطی و مجرد است و نه تجرید آیینی منقطع از تبار تاریخی؛ بلکه قرائتی جامع از «کلّیت ایران» به شمار میرود؛ رویکردی که پژوهشهای معاصر حوزه هویت ملی نیز بر اصالت و انسجام آن تأکید دارند.
طنین کلام خواجه در آینه عاطفه معاصر شهریار
نسبت شهریار با لسانالغیب حافظ شیرازی، یکی از بنیادینترین محورها در شناخت دستگاه فکری و زیباییشناختی غزل معاصر فارسی است. شهریار اگرچه آشکارا زیر سایه بلند حافظ نفس کشید و با میراث او وارد گفتوگویی مستمر شد، اما این پیوستگی هرگز به انفعال یا تقلید صِرف نینجامید. دقیقتر آن است که بگوییم شهریار، خواجه شیراز را استاد، پیر و مرشد غزل خود میشناخت و با جذب عناصر صوری، زبانی و مضمونی شعر او، آنها را در کارگاه تجربیات و جهان شخصی خویش بازآفرینی کرد؛ و حاصل این پیوند دیرین، در فرجام کار اثری است که بیش از «حافظانه» بودن، تشخص و مهر «شهریارانه» بر پیشانی دارد.
آشنایی شهریار با دیوان حافظ ریشه در ایام خردسالی و سالهای آغازین تکوین شخصیت ادبی او دارد؛ انسی ریشهدار که تا واپسین روزهای حیاتش بیکموکاست دوام آورد. حافظ برای شهریار صرفاً چهرهای درخشان در تاریخ گذشته نبود، بلکه عیار اعلای شعر و الگویی در سلوک روحی و ادبی به شمار میرفت.
نمودِ این همنشینی معنوی در دیوان شهریار در خطابهای مستقیم و سخن گفتن رو در رو با خواجه در جایگاه مخاطبی زنده و حاضر، تضمینهای استادانه و وامگیری مصرعها و بیتهایی از دیوان شیراز و نشاندن آنها در تاروپود سخن خود، استقبال و هموزنی و بازآفرینی حالوهوا و ساختار اوزان مشهور حافظ مشهود است. محسوسترین ساحت پیوند شهریار با حافظ، در قلمرو «موسیقی شعر» رخ عیان میکند. شهریار شیفته هماهنگی اصوات و طنین کلام حافظ بود و در غزلهای خود به شیوههای متعددی از این آبشخور سیراب شد
کشش درونی شهریار، عمدتاً متوجه سیالیت، ضربآهنگ و فصاحت شنیداریِ شعر حافظ بوده است تا لزوماً معماریهای تودرتو، ایهامهای چندلایه و پیچیدگیهای استعاری آن. از این رو، هرچند غزل شهریار آکنده از انعکاس و طنین لحن حافظ است، اما روح دمیدهشده در آن، یکسره متأثر از عواطف زلال، سوز درونی، شکستگیهای حسی و زبانِ صمیمی و اختصاصی خودِ شهریار است؛ امتزاجی هنرمندانه که میان سنت غنی حافظ و تجربه زیسته انسان معاصر پلی استوار میزند.
با این توضیح میتوان شاه بیت این غزل را که یادآور غزل معروف حافظ (با مطلع سالها دفتر ما در گرو صهبا بود) است، این بیت دانست:
خاتم گمشده را باز بجو ای ایران
که بدان حلقه جهان زیر نگین ما بود
که هرچند در پایان غزل آمده است، نقش مرکز ثقل و جهتنمای کل شعر را ایفا میکند. به کار بردن فعل امری «باز بجو» اثر را از سطح یک رثای منفعلانه فراتر برده و آن را به یک فراخوان ملی برای بازسازی توان و مجد علمی بدل میسازد.
از منظر نقد ادبی، ارکان قوت شعر را میتوان در وسعت ارجاعات تاریخی، فلسفی، حکمی و ادبی؛ صورتبندی نام بزرگان به مثابه نمادهای زنده تمدنی؛ زبان خطابی استوار و لحن بیدارگرانه؛ فرود دقیق شعر بر مدار امید و دعوت به اعتلای دوباره دانست. اگرچه این سروده کمتر بر تصویرسازیهای ظریف یا پیچیدگیهای زبانی تمرکز دارد، اما شفافیت پیام، غنای اسامی تاریخی و لحن پرصلابت آن سبب شده تا همتراز با قصاید برجسته دوره مشروطه و سرودههای شاخص میهنی سده اخیر قرار گیرد؛ اثری که ایران را مشعلدار تاریخیِ اندیشه معرفی میکند و بازگشت به آن مرتبه را، تکلیفی همگانی برمیشمارد.
کد مطلب 6946447 
طاهره تهرانی
-
این ملودی ۱۵۰ ساله هنوز برای ایران جوان میخواند
-
خود بنده فرهنگ درخشان تو آمد؛ آن قوم که از روی طمع، بنده تو را خواست
-
«زمستان» اخوان؛ وقتی یک شعر، شناسنامه یک شکست تاریخی شد
-
وقتی دلتنگیِ تبعید به سرود وطن بدل میشود
-
نامِ تو را بر صخرهای بیمرگ کندند؛ ایرانِ من! ای یادگارِ یادگاران
-
ای وطن! با تو بستهام عهدی/ جانم از آنِ توست، تن تا هست
-
اسطوره، حماسه و تاریخ در رگهای یک ترانه؛ «عشق جاویدان من، ایران من»
-
«خاک وطن که رفت…» فریاد خشم و حسرت میرزاده عشقی
-
فریاد مامِ وطن از نای ملکالشعرای بهار؛ بازخوانی مؤلفههای هویت و تجدد
-
اعزام کاروان ۴۵ نفره راهیان نور ماسال به مناطق عملیاتی غرب کشور
-
بیش از نیمی از عشایر به اینترنت دسترسی ندارند
-
پزشکیان: حفظ عزت و سربلندی ایران، نیازمند وحدت و همدلی است
-
واژگونی وانت نیسان و ۲ تصادف در اصفهان ۱۹ مصدوم داشت
-
سرعت وزش باد هفته آتی در استان مرکزی افزایش می یابد
-
رزمایش جانفدایان ایران – ۳
-
آبرسانی به ۱۵ روستای کرمانشاه بدون قطعی آب ادامه یافت
-
مظفری:مهندسان باید فراتر از اجرای پروژه ها برای مسائل راهحل پیدا کنند
-
لباس فرم مدارس؛ پارچه نامطلوب، قیمت میلیونی و جیبهای کمتوان
-
مجلس هفته آینده جلسه علنی دارد؛ بررسی سوال از وزیر نیرو در دستورکار
-
دیدار اصحاب رسانه با خانواده شهید لاریجانی
-
دمای هوای خراسان رضوی از فردا کاهش می یابد
-
تبریک سرلشکر رحیم صفوی به ملت قهرمان یمن و فرماندهان انصارالله
-
ادامه ادعاهای ترامپ درباره توافق احتمالی با ایران
-
جشن تولد شهید نوجوان جنگ رمضان
-
رزمایش ۳۱۳هزار نفری جانفدایان؛ نماد آمادگی برای دفاع از ایران
-
آسوشیتدپرس: آمریکا با صدور روادید برای مقامهای ارشد ایران موافقت کرد
-
قیمت سیبزمینی با کاهش ۵۰ درصدی عرضه، افزایش یافت+ جدول قیمتها
-
تفاوت استقلال امروز با قبل و نقش بختیاریزاده؛ اتکایی به ستارهها نیست
-
واکاوی نقش مالیات بر عایدی سرمایه در اصلاح رفتارهای سوداگرانه اقتصاد
-
روزنامههای اقتصادی پنجشنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای ورزشی پنجشنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای صبح پنجشنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵
- دوربین مداربسته
- مبلمان اداری
- جراح بینی تهران
- بلکا
- جراح بینی در تهران
- لوازم تحریر
- خرید طلای آب شده
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مداحی اربعین
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- فروش مواد شیمیایی
- قیمت ایمپلنت
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- نمایندگی بوش در تهران
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو
- تهران تایمز
- روزنامه آگاه